Batı Karadeniz

Batı Karadeniz

Batı Karadeniz Bölgesi

Batı Karadeniz Bölgesi, Zonguldak ile birlikte Zonguldak’ın ilçesi iken 1991 yılında il statüsüne kavuşan Bartın ve aynı şekilde Zonguldak’ın ilçesi iken 1995 yılında il statüsüne kavuşan Karabük illerini kapsamaktadır. 9.493,04km2 yüzölçümlü TR81 Batı Karadeniz Bölgesi’nin nüfusu 2017 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi’ne göre 1.034.922 kişidir. Buna göre Türkiye nüfusunun %1,28’i Batı Karadeniz Bölgesinde yaşamakta olduğu görülmektedir. 2017 yılı itibariyle Zonguldak 596.892 kişilik nüfusu ile bölgenin en fazla nüfusa sahip ilidir. İkinci sırada 244.453 kişilik nüfusu ile Karabük ve son olarak 193.577 kişi ile en az nüfusa sahip Bartın gelmektedir. 2011 tarafında Kalkınma Bakanlığı tarafından güncellenen ''İllerin ve Bölgelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırması” raporuna göre 81 il arasında Karabük 28. sırada, Zonguldak 29. sırada ve Bartın 48. sırada yer almaktadır.

Bölge, sahip olduğu zengin taşkömürü, yer altı kaynakları ve bu zenginliklerine bağlı olarak gelişmiş olan demir-çelik endüstrisiyle tanınmaktadır. Bölgedeki sanayi faaliyetleri günümüz itibariyle hala ağırlıklı olarak madencilik ve demir-çelik endüstrisine dayanmakla birlikte zaman içerisinde madencilikte yaşanan sıkıntılar nedeniyle bu sektörde istihdam oranlarında düşüş yaşanmaya başlanmıştır. Madencilik sektöründe uzun süredir var olan fakat son yıllarda iyice ortaya çıkan sıkıntının aksine, demir-çelik ve buna bağlı yan sanayi ürünleri sektörünün bölge ekonomisi içindeki payı giderek artmaktadır. Son yıllarda daha hızlı gelişim gösteren bu sektör bölge için büyük bir umut teşkil eder hale gelmektedir. Türkiye İhracatçılar Meclisi verilerine göre 2017 yılında bölge ihracatının yaklaşık %72’sini çelik ihracatı oluşturmaktadır. Baskın olan bu iki sektör haricinde mobilya ve orman ürünleri ile enerji sektörlerinin de bölge ekonomisi içindeki payları artmaya başlamıştır.

Batı Karadeniz Bölgesi ekonomisinde tarımsal faaliyetler önemi görece olarak düşüktür. TÜİK verilerine göre, 2011 yılı içerisinde sektörlerin gayri safi katma değer içindeki payları açısından bölgede tarım sektörünün payı yalnızca %6’dır. Tarımsal faaliyetlerin az olmasında bölgenin makineli tarıma elverişli olmayan topoğrafik yapısı ve zaten kısıtlı olan tarım arazilerinin parçalı ve dağınık yapıda olması etkindir. Mevcutta kısıtlı alanlarda yapılan tarım ve hayvancılık faaliyetleri de küçük hacimli işletmeler boyutunda sürdürüldüğünden bölgeye yeterli ekonomik gelir sağlamamaktadır.

Bölgede tarımın yanında kırsal faaliyetlere destek olabilecek bir diğer sektör de turizm sektörüdür. % 63’ünü orman ve fundalık alanların oluşturduğu bölge, kırsal kalkınmaya da destek olabilecek doğa turizmine elverişli pek çok değeri bünyesinde barındırmaktadır. Küre Dağları Milli Parkı ve Yenice Ormanları bu değerlerden yalnızca ikisidir. Bölge, doğa turizminin yanı sıra kültür-tarih-kongre ve kıyı turizmi için de elverişlidir. UNESCO tarafından “Dünya Miras Kenti” unvanı verilen Safranbolu ve Dünya Mirası Geçici Listesine eklenen Amasra Kalesi turizm açısından marka değeri taşımaktadır.  Son yıllarda endüstriyel miras ögeleri ve doğa turizmine yönelik yatırımlarıyla da Zonguldak turizmde ayrı bir öneme  sahiptir. Bölgeye gelen yerli ve yabancı turist sayısı incelendiğinde 2000 yılında 227 bin mertebesinde olan turist sayısı 745 bine kadar yükselmiş olup 2017 yılında 650 bin mertebesinde gerçekleşmiştir. Toplam turist sayısında yabancı turist oranı % 3 ila % 13 arasında değişim göstermekle birlikte 2017 yılında % 9 mertebesindedir. Yabancı turistlerin yaklaşık % 80-85'i Safranbolu'ya ziyaret gerçekleştirmektedir. 

Altyapı kapsamında değerlendirilebilecek ulaşım olanaklarına bakıldığında, bölgenin kara, deniz, demiryolu ve havayolu açısından çeşitlilik arz ettiği görülmektedir. Bölgede karayolu akslarının geliştirilmesi ve bölgenin ulaşılabilirlik ve erişilebilirliğinin arttırılması için yatırımlar sürdürülmektedir. Mevcut durumda havayolu taşımacılığı henüz yeterli düzeyde değildir ancak bölgede uluslarası niteliğe sahip Zonguldak Havalimanı bulunmaktadır ve dönemsel olarak Almanya uçuşları yapılmaktadır.

Bölgede dördü Zonguldak’ta ikisi Bartın’da olmak üzere hâlihazırda toplam 6 adet liman mevcuttur. Bunlar haricinde Zonguldak’ta yapılacak olan iki adet ilave liman projesi bulunmaktadır. Bunlardan biri Alaplı’da yapılması planlanan Alport Liman Projesi olup diğeri de 25 milyon ton/yıl kapasiteye sahip olması hedeflenen Filyos Liman Projesi’dir. Filyos Limanı, Filyos Vadisi Projesi kapsamında Zonguldak’ın Çaycuma İlçesi’nde gerçekleştirilecek olan bir projedir. Bölgede yapılacak sanayi yatırımlarında endüstriyel simbiyoz uygulamasının da hayata geçirilmesi için çalışmaların yürütüldüğü Filyos Vadisi Projesi, Batı Karadeniz Bölgesi ve Türkiye için büyük önem arz etmektedir.

Kalkınma Bakanlığı’nın 2011 yılında güncellediği SEGE çalışması kapsamında iller ekonomik ve sosyal gelişmişlik düzeylerine göre 6 bölgeye ayrılmıştır. Ekonomi Bakanlığı tarafından yürütülmekte olan Bölgesel Teşvik Uygulamaları illerin üretim ve ihracat potansiyellerini arttırarak iller arasındaki gelişmişlik farkını azaltmayı amaçlamaktadır. Yeni Teşvik Sisteminde bölge illerinden Zonguldak ve Karabük 3’üncü, Bartın ise 4’üncü bölgede yer almaktadır.

Batı Karadeniz Bölgesi ülke ithalatının yaklaşık %0,70’ini gerçekleştirmektedir. Bölgenin ithalatında öne çıkan sektörler madencilik ve taş ocakçılığı, imalat, toptan ve perakende ticarettir. Bölgenin ülke ihracatındaki payı ise 2016 yılı Haziran ayı itibariyle %0,29 seviyesindedir. 2002 yılından sonra ülke ihracatındaki genel artışa paralel olarak bölge ihracatı da artmıştır. Hatta bölge ihracatı ülke ihracatından daha fazla büyümüş ve 2010 yılına kadar bölgenin payı oransal olarak her yıl artmıştır. 2010 yılında ekonomik krizin etkisiyle bölge ihracatı azalmış ancak 2011 yılında yükselmiş ve rekor kırarak toplam 680 Milyon ABD Doları seviyesine çıkmıştır. 2017 yılında ise 669 Milyon ABD Doları seviyesinde gerçekleşmiştir. Bölgenin ihracatında öne çıkan sektörler imalat, madencilik ve taş ocakçılığı ile tarım ve ormancılıktır.

Kamu yatırımlarına bakıldığında bölgede en fazla kamu yatırımı yapılan il Zonguldak olmuştur. Sektörler bazında dağılıma bakıldığında yalnızca iki sektörde Türkiye ortalamalarının üzerinde yatırım yapıldığı görülmektedir. Bunlardan ilki madencilik yatırımlarıdır: Ülke genelinde toplam madencilik yatırımları içerisinde bölge yatırımları %5,58’lik bir paya sahiptir. Bu oranın yüksek olmasında bölgenin madencilik sektörünün gelişmiş olmasının payı büyüktür. İkinci fazla pay alan sektör %2,16’lık oranla turizm sektörü olmuştur. Turizmden en fazla pay alan bölge ili ise Bartın olurken bu ili Karabük izlemiştir. Bu yatırımlarda Bartın ve Karabük’ün turizm sektör gelişmişlikleri ile Amasra ve Safranbolu gibi değerlere sahip olması önemli bir etken olmuştur.

Batı Karadeniz Bölgesinde dördü aktif, biri tahsis aşamasında ve ikisi de ihtisas olmak üzere toplam 7 adet Organize Sanayi Bölgesi bulunmaktadır.  İhtisas organize sanayi bölgeleri; Karabük'te Metal ve Metal İşleri İhtisas OSB, Zonguldak'ta Tarıma Dayalı İhtisas (Sera) OSB'dir. Zonguldak'ta Ereğli, Çaycuma, Alaplı OSB ile Çaycuma TDİ, Karabük'te Karabük OSB ve Eskipazar İOSB, Bartın'da da Bartın OSB yer almaktadır. Organize Sanayi Bölgelerinde 128 firmada 9.549 istihdam sağlanmaktadır.